భద్రత పేరుతో అపరిమిత ఆంక్షలు సరికాదు …సుప్రీం వ్యాఖ్య
భావప్రకటనా స్వేచ్ఛ రాంజ్యాంగం కల్పించిన ప్రాధమిక హక్కు
అయితే ఇతరులకు ఇబ్బందులు కల్పించేలా ఉండకూడదు
ఢిల్లీలో జంతర్ మంతర్ వద్ద నిరసనల నేపథ్యంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం చర్యలపై సుప్రీంలో సవాల్ చేసిన సీపీఎం ప్రధాన కార్యదర్శి ఎం ఏ బేబీ

భారత ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసనకు ఉన్న స్థానం ఏమిటి? శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ పేరుతో ప్రభుత్వం ఎంతవరకు ఆంక్షలు విధించవచ్చు? కొందరు నిరసనకారుల వల్ల సమస్య తలెత్తవచ్చనే అంచనాతో లక్షలాది మంది ప్రయాణాలను ప్రభావితం చేసే నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చా? ఢిల్లీలో అక్టోబర్ 10న తలపెట్టిన నిరసనల నేపథ్యంలో మెట్రో స్టేషన్ల మూసివేత, రైళ్ల రద్దు వివాదంపై సుప్రీంకోర్టు జోక్యం ఈ ప్రశ్నలను మరోసారి దేశం ముందుకు తెచ్చింది.

సీపీఐ(ఎం) ప్రధాన కార్యదర్శి ఎం.ఏ. బేబీ తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది కపిల్ సిబల్ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు. నిరసనలకు ముందు ఢిల్లీలోని 57 మెట్రో స్టేషన్ల ప్రవేశ, నిష్క్రమణ మార్గాలను మూసివేయాలన్న ప్రతిపాదనతోపాటు కొన్ని రైళ్ల రాకపోకలపై విధించిన ఆంక్షలను పిటిషన్ ప్రశ్నించింది. అక్టోబర్ 9న విచారణ జరిపిన ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం, మెట్రో, రైలు సేవలను పూర్తిగా నిలిపివేయకుండా నియంత్రిత పద్ధతిలో కొనసాగించాలని కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది. ప్రయాణికులకు ముందస్తు సమాచారం అందించాలని కూడా స్పష్టం చేసింది.

నిరసన నిర్వాహకులు చట్టబద్ధమైన అనుమతులు పొందారా అనే ప్రశ్నను కూడా సుప్రీం లేవనెత్తింది.

భద్రతా చర్యలకు హద్దులు ఉండాలి

ప్రభుత్వానికి శాంతిభద్రతలను కాపాడే బాధ్యత ఉంది. నిరసనల సమయంలో హింస చెలరేగకుండా చూడటం, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడం, ప్రయాణికుల భద్రతను నిర్ధారించడం పోలీసుల విధులు. గతంలో ఘర్షణలు జరిగితే, రాబోయే కార్యక్రమంలో ప్రమాదం ఉందని విశ్వసనీయ సమాచారం ఉంటే, ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవడంలో తప్పు లేదు.

కానీ ముందస్తు జాగ్రత్త అనేది అపరిమిత ఆంక్షలకు అనుమతి పత్రం కాదు. ప్రమాదాన్ని నివారించాలనే ఉద్దేశంతో తీసుకునే చర్యలు కూడా అవసరమైన మేరకే ఉండాలి. ఒక ప్రాంతంలో గుంపులు చేరే అవకాశం ఉందని భావించినప్పుడు, ఆ ప్రాంతంలో పోలీసు బందోబస్తు పెంచడం, ప్రవేశ మార్గాలను నియంత్రించడం, మెట్రో రైళ్ల వేగం లేదా రాకపోకల వ్యవధిని అవసరానికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేయడం వంటి ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించవచ్చు. వాటితో సమస్యను పరిష్కరించగలిగినప్పుడు విస్తృత స్థాయిలో రవాణాను నిలిపివేయడం ఎందుకు అవసరమైందో ప్రభుత్వం వివరించాలని సుప్రీం పేర్కొన్నది .

ఇక్కడ ప్రభుత్వ ఉద్దేశం ఒక్కటే ప్రమాణం కాదు; ఆ చర్య వల్ల ప్రజలకు కలిగే ప్రభావం కూడా అంతే ముఖ్యం. భద్రత పేరుతో తీసుకున్న నిర్ణయం వేలాది మంది ఉద్యోగులు, విద్యార్థులు, రోగులు, రోజువారీ కూలీల జీవనాన్ని దెబ్బతీస్తే, దాని అవసరాన్ని సమీక్షించడం ప్రజాస్వామ్య పాలనలో భాగం.

సాధారణ పౌరుల ప్రయాణం కూడా ప్రజా ప్రయోజనమే

మెట్రో, రైల్వేలు కేవలం ప్రయాణ సాధనాలు కావు. అవి నగర ఆర్థిక వ్యవస్థకు జీవనాడులు. ఉద్యోగానికి వెళ్లే కార్మికుడు, పరీక్షకు హాజరయ్యే విద్యార్థి, ఆసుపత్రికి వెళ్లాల్సిన రోగి, కుటుంబాన్ని పోషించేందుకు రోజువారీ కూలీ చేసే వ్యక్తి వీటిపై ఆధారపడతారు. ప్రతి ఒక్కరికీ సొంత కారు లేదా ప్రత్యామ్నాయ ప్రయాణ సౌకర్యం ఉండదు.

అందువల్ల రవాణా సేవల నిలిపివేత ప్రభావాన్ని కేవలం భద్రతా నిర్వహణ కోణంలోనే చూడలేం. అది ఉపాధి, విద్య, ఆరోగ్య సేవలు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలపైనా ప్రభావం చూపుతుంది. ప్రయాణికులు నిరసనలో పాల్గొనకపోయినా, దాని ప్రభావాన్ని భరించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడకూడదు.

సుప్రీంకోర్టు విచారణలో ఇదే అంశం ప్రధానంగా కనిపించింది. చట్టాన్ని అమలు చేసే సంస్థలకు నియంత్రణ చర్యలు తీసుకునే అధికారం ఉందని అంగీకరిస్తూనే, ఆ అధికారం కారణంగా నగరంలోని రవాణా వ్యవస్థ మొత్తాన్ని స్తంభింపజేయకూడదని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది. నియంత్రణకు, సంపూర్ణ నిషేధానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని గుర్తుచేసింది.

ఇది ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా చేసిన వ్యాఖ్యగా మాత్రమే చూడాల్సిన అవసరం లేదు. సమర్థవంతమైన భద్రతా నిర్వహణ అంటే ప్రమాదాన్ని తగ్గించడంతోపాటు సాధారణ ప్రజల జీవితాలు వీలైనంత తక్కువగా ప్రభావితమయ్యేలా చూడటం కూడా.

రాజ్యాంగం నిరసనకు రక్షణ ఇస్తుంది

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1)(a) భావప్రకటన స్వేచ్ఛను, ఆర్టికల్ 19(1)(b) నిరాయుధంగా, శాంతియుతంగా సమావేశమయ్యే హక్కును కల్పిస్తాయి. ప్రజలు ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శించడానికి, ప్రజా సమస్యలపై తమ అభిప్రాయాలను తెలియజేయడానికి, అధికారులను జవాబుదారీగా నిలబెట్టడానికి ఈ హక్కులు కీలకం.

అయితే ఈ హక్కులు సంపూర్ణమైనవి కావు. ఆర్టికల్స్ 19(2), 19(3) నిర్దేశించిన రాజ్యాంగ పరిమితులకు లోబడి వాటిని నియంత్రించవచ్చు. నిరసన నిర్వహణకు వర్తించే చట్టాలు, అనుమతుల నిబంధనలు, ప్రజా భద్రతా ప్రమాణాలను నిర్వాహకులు పాటించాలి. నిరసన పేరుతో హింసకు పాల్పడటం, ప్రజా ఆస్తులను ధ్వంసం చేయడం లేదా ఇతరుల హక్కులను అనవసరంగా దెబ్బతీయడం సమర్థనీయం కాదు.

అదే సమయంలో, నిరసనకు అనుమతి లభించలేదనే కారణంతో ప్రతి సందర్భంలోనూ విస్తృత ప్రజా ఆంక్షలు స్వయంచాలకంగా సమర్థనీయమవవు. అనుమతి నిరాకరణ చట్టబద్ధత, ఆంక్షల అవసరం, వాటి పరిధి వంటి అంశాలను విడివిడిగా పరిశీలించాలి.

ప్రభుత్వం చట్టాన్ని అమలు చేయాలి; నిరసనకారులు చట్టాన్ని గౌరవించాలి; న్యాయస్థానాలు ఇరుపక్షాల హక్కులు, బాధ్యతల మధ్య సమతుల్యతను పరిశీలించాలి. ఈ మూడు అంశాల సమన్వయమే రాజ్యాంగ పాలనకు పునాది.

ప్రభుత్వ అధికారానికి రాజ్యాంగ కొలమానం

ప్రభుత్వ చర్య చట్టబద్ధమైన లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైనదై ఉండాలి. ఆ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి తక్కువ పరిమితులతో కూడిన ప్రత్యామ్నాయాలు అందుబాటులో ఉన్నాయా అనే అంశాన్ని కూడా పరిశీలించాలి. ప్రజల హక్కులపై పడే భారం, సాధించదలచిన భద్రతా ప్రయోజనానికి అనుగుణంగా ఉండాలి.

ఉదాహరణకు, నిర్దిష్ట మెట్రో స్టేషన్ వద్ద మాత్రమే ప్రమాదం ఉందని ఆధారాలు సూచిస్తే, ఆ స్టేషన్ ప్రవేశాన్ని తాత్కాలికంగా నియంత్రించడం సరిపోతుందా? రైళ్ల రాకపోకలను కొనసాగిస్తూ ప్రయాణికుల ప్రవాహాన్ని నియంత్రించగలమా? అదనపు బందోబస్తు ద్వారా ప్రమాదాన్ని నివారించగలమా? ఇలాంటి ప్రశ్నలను పరిశీలించకుండా విస్తృత ఆంక్షలు విధించడం పరిపాలనా వివేచనపై సందేహాలను కలిగిస్తుంది.

అయితే ప్రతి ఆంక్షను ముందుగానే అన్యాయమని ప్రకటించలేం. వాస్తవమైన, తీవ్రమైన ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు కఠిన చర్యలు అవసరమవవచ్చు. కానీ వాటికి స్పష్టమైన ఆధారాలు ఉండాలి; వాటి పరిధి, వ్యవధి సముచితంగా ఉండాలి; పరిస్థితులు మారినప్పుడు వాటిని పునఃసమీక్షించాలి.

ప్రజాస్వామ్యంలో అధికారానికి ఉన్న పరిమితులను గుర్తించడం బలహీనత కాదు. అది రాజ్యాంగబద్ధమైన పాలనకు సూచిక.

ఎన్నికల సంఘంపై విమర్శలకు సమాధానం ఏమిటి?

ఈ నిరసనల నేపథ్యం ఎన్నికల సంఘం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ పనితీరుపై వ్యక్తమవుతున్న అసంతృప్తితో ముడిపడి ఉంది. ఎన్నికల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ వంటి అంశాలు ఓటర్ల హక్కులు, ఎన్నికల పారదర్శకత, రాజ్యాంగ సంస్థల స్వతంత్రతపై చర్చకు దారితీశాయి.

ఎన్నికల సంఘం వంటి సంస్థలపై ప్రజలకు విశ్వాసం ఉండటం ప్రజాస్వామ్యానికి అవసరం. ఆ విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టడానికి పారదర్శకత, స్పష్టమైన వివరణలు, చట్టబద్ధమైన విధానాలు కీలకం. ఎన్నికల జాబితాల్లో పేర్లు తొలగించబడ్డాయని లేదా ప్రక్రియలో లోపాలున్నాయని ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు, వాటిని ఆధారాలతో పరిశీలించాలి. ప్రభావిత ఓటర్లకు సమర్థవంతమైన పరిష్కార మార్గాలు అందుబాటులో ఉండాలి.

అయితే ఆరోపణలు వచ్చినంత మాత్రాన అవి నిరూపిత వాస్తవాలుగా మారవు. ఎన్నికల సంఘంపై విమర్శలు చేసే వారైనా, దాని చర్యలను సమర్థించే వారైనా ఆధారాలు, చట్టం, న్యాయపరమైన ప్రక్రియలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

రాజ్యాంగ సంస్థలపై విమర్శలను ప్రజాస్వామ్య వ్యతిరేక చర్యగా చూడకూడదు. అదే విధంగా, విమర్శ పేరుతో నిర్ధారణ కాని ఆరోపణలను వాస్తవాలుగా ప్రచారం చేయకూడదు. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రశ్నించే హక్కు ఎంత ముఖ్యమో, వాస్తవాలను నిర్ధారించే బాధ్యత కూడా అంతే ముఖ్యం.

నిరసనకారులకూ బాధ్యత ఉంది

ప్రజాస్వామ్య హక్కుల గురించి మాట్లాడేటప్పుడు నిరసన నిర్వాహకుల బాధ్యతలను విస్మరించకూడదు. శాంతియుతంగా సమావేశమయ్యే హక్కును వినియోగించుకోవాలంటే వర్తించే చట్టాలను గౌరవించాలి. పోలీసులతో సమన్వయం, నిర్దిష్ట ప్రదేశం, పాల్గొనేవారి అంచనా సంఖ్య, రవాణా మార్గాలకు ఆటంకాలు కలగకుండా ఏర్పాట్లు వంటి అంశాలు ముందుగానే స్పష్టంగా ఉండాలి.

ప్రజా రవాణాను నిలిపివేయడాన్ని ప్రశ్నించే వారు కూడా ఇతరుల ప్రయాణ స్వేచ్ఛను గౌరవించాలి. ఒక హక్కును వినియోగించుకోవడం మరో పౌరుడి జీవనోపాధిని అనవసరంగా దెబ్బతీయడానికి అనుమతి ఇవ్వదు.

అదేవిధంగా, భద్రతా చర్యలను విమర్శించడం అంటే పోలీసుల పనిని తక్కువగా అంచనా వేయడం కాదు. పోలీసులపై దాడులు, మహిళా సిబ్బందిపై వేధింపులు లేదా హింసకు సంబంధించిన ఆరోపణలు ఉంటే వాటిని కూడా నిష్పాక్షికంగా విచారించాలి. చట్ట ఉల్లంఘనలకు బాధ్యత నిర్ణయించేటప్పుడు వ్యక్తుల రాజకీయ అనుబంధం కాకుండా ఆధారాలే ప్రాతిపదిక కావాలి.

ముందున్న మార్గం

ఇలాంటి వివాదాలు మళ్లీ మళ్లీ తలెత్తకుండా కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఢిల్లీ పోలీసులు, మెట్రో, రైల్వే అధికారులు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రమాణాలను రూపొందించాలి. ప్రజా రవాణా సేవలను పరిమితం చేయాల్సిన పరిస్థితులు ఏమిటి? ఏ స్థాయి ప్రమాదానికి ఎలాంటి చర్యలు అవసరం? ఆంక్షలు విధించే ముందు ఏ ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించాలి? ప్రజలకు ఎంత ముందుగా సమాచారం ఇవ్వాలి? ఆంక్షలను ఎంత తరచుగా సమీక్షించాలి? ఈ అంశాలపై పారదర్శకమైన విధానాలు అవసరం.

భద్రతా సంస్థలకు అవసరమైన కార్యాచరణ స్వేచ్ఛ ఉండాలి. అదే సమయంలో, ఆ స్వేచ్ఛ ప్రజల హక్కులను అనవసరంగా పరిమితం చేయకుండా ఉండేందుకు జవాబుదారీతనం కూడా అవసరం. న్యాయస్థానాల పాత్ర ప్రతి పరిపాలనా నిర్ణయంలో జోక్యం చేసుకోవడం కాదు; రాజ్యాంగ పరిమితులు దాటినప్పుడు చట్టబద్ధమైన సమీక్షకు మార్గం కల్పించడం.

సుప్రీంకోర్టు ఈ సందర్భంలో ప్రజా రవాణాను పూర్తిగా నిలిపివేయకుండా నియంత్రిత పద్ధతిలో కొనసాగించాలని సూచించడం ఒక ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సందేశం. అయితే ఈ సూచనను నిరసనలకు నిర్బంధం లేని అనుమతిగా అర్థం చేసుకోరాదు. భద్రత, చట్టబద్ధమైన అనుమతులు, ప్రజల హక్కులు అన్నింటినీ పరిగణనలోకి తీసుకున్న పరిష్కారమే నిలకడైన పరిష్కారం.

ప్రజల హక్కులను కాపాడటమే ప్రభుత్వ బలం

ఎం.ఏ. బేబీ తరఫున దాఖలైన పిటిషన్‌పై సుప్రీంకోర్టు జోక్యం ఒక విస్తృతమైన ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది: భద్రతను కాపాడే ప్రయత్నంలో ప్రజాస్వామ్య స్వేచ్ఛకు ఎంత స్థలం మిగులుతోంది?

ప్రభుత్వం ప్రజల భద్రతకు బాధ్యత వహించాలి. నిరసన నిర్వాహకులు చట్టాన్ని గౌరవించాలి. ఎన్నికల సంఘం వంటి రాజ్యాంగ సంస్థలు ప్రజల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టాలి. న్యాయస్థానాలు హక్కులు, పరిమితులు, అధికారాల చట్టబద్ధతను పరిశీలించాలి. ఈ బాధ్యతల్లో ఏ ఒక్కదానినీ మిగిలిన వాటికి ప్రత్యామ్నాయంగా చూడలేం.

ప్రజాస్వామ్యం అంటే నిరసనలకు సంపూర్ణ స్వేచ్ఛ ఇవ్వడం మాత్రమే కాదు; ప్రజా భద్రత పేరుతో అన్ని స్వేచ్ఛలను నిలిపివేయడం కూడా కాదు. అసమ్మతిని గౌరవిస్తూ, హింసను అరికడుతూ, సాధారణ ప్రజల జీవితాలకు అంతరాయం తగ్గిస్తూ పాలన సాగించడమే ప్రజాస్వామ్య పరిపక్వత.

భద్రత పేరుతో స్వేచ్ఛను పూర్తిగా నిలిపివేయకూడదు; స్వేచ్ఛ పేరుతో ప్రజా భద్రతను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. నిరసనను నియంత్రించవచ్చు, కానీ రాజ్యాంగబద్ధమైన అసమ్మతికి తాళాలు వేయలేరు. ప్రజల ప్రయాణాన్ని కాపాడటం, వారి హక్కులను గౌరవించడం, చట్టాన్ని సమానంగా అమలు చేయడం — ఈ మూడింటినీ సమన్వయం చేయగలిగినప్పుడే ప్రభుత్వం తన రాజ్యాంగ బాధ్యతను నెరవేర్చినట్టవుతుంది.

ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వ బలం ప్రజలను ఎంతగా నియంత్రించగలదన్నదానిలో లేదు; వారి హక్కులను కాపాడుతూ శాంతిభద్రతలను ఎంత సమర్థంగా నిర్వహించగలదన్నదానిలో ఉంది.

About The Author